Partyzantka brygad wileńskich na Podlasiu
Dodane przez cc_admin dnia Lipiec 26 2006 12:21:35
Partyzantka brygad wileńskich na Podlasiu

   Wędrując po Podlasiu, napotykamy w wielu miejscowościach na mogiły, na których widnieje napis informujący, że spoczywają w nich żołnierze brygad wileńskich AK polegli w latach 1945 - 1953. Podstępne rozbrojenie wileńskich oddziałów AK w lipcu 1944 r. nie stanowiło końca działalności dla ich dowódców i żołnierzy. Wielu spośród nich wymknęło się z „kotła" w Puszczy Rudnickiej i podjęło próbę przedarcia się z bronią w ręku za Niemen, na tereny położone na zachód od „linii Curzona". Najwybitniejszym z dowódców wileńskiej partyzantki, którzy zdołali dokonać tego wyczynu, okazał się major Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka".

Mjr Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka". Zamordowany
8 II 1951 r. w wiezieniu na Rakowieckiej w Warszawie.


Oddał się on do dyspozycji komendanta Białostockiego Okręgu AK ppłk Władysława Liniarskiego „Mścisława" i na jego rozkaz, jako „dowódca partyzantki okręgu", z rozbitków wileńskich i miejscowych ochotników odtworzył na Białostocczyźnie słynną 5 Brygadę Wileńską AK (warto dodać, że jego zastępcą został mianowany por./kpt. Lech Leon Beynar „Nowina", oficer BIP Wileńskiego Okręgu AK, znany później jako wybitny historyk, występujący pod literackim pseudonimem - Paweł Jasienica). 5 Brygada Wileńska, w sile około 300 żołnierzy, podjęła na rozkaz ppłk „Mścisława" działania z zakresu samoobrony przeciwko NKWD, UB, KBW i komunistycznej agenturze powodującej aresztowania i represje wobec ludności.
   Gdy we wrześniu 1945 r. na rozkaz płk Rzepeckiego, w związku z tzw. „akcją rozładowywania lasów", major „Łupaszka" musiał rozformować 5 Brygadę i wyjechać na Pomorze, gdzie wiosną 1946 r. wznowił działalność partyzancką, na Podlasiu pozostało dwóch podległych mu oficerów. Byli to ppor. Lucjan Minkiewicz „Wiktor" i ppor. Władysław Łukasiuk „Młot".


Ppor. Lucjan Minkiewicz "Wiktor".
Zamordowany 8 II 1951 r.
w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie.


Dowodzili oni partyzancką grupą kadrową, wywodzącą się z 1 szwadronu 5 Brygady i oddziału partyzanckiego „Młota". Jednostka ta pozostawała w kontakcie w Komendą Obwodu WiN Bielsk Podlaski i wykonywała jej rozkazy. Gdy jednak po kilku miesiącach major „Łupaszka" ponownie nawiązał z nią kontakt, ponownie przeszła pod jego komendę. W lutym 1946 r. „Łupaszka" nadał jej nazwę 6 Brygady Wileńskiej. W sposób oddział „Wiktora" i „Młota" przeszedł pod rozkazy Komendy eksterytorialnego Wileńskiego Okręgu AK. Dodajmy, że struktura ta pozostawała w łączności ze sztabem Naczelnego Wodza w Londynie, dzięki czemu akcja zbrojna „Łupaszki" i „Młota" z formalnoprawnego punktu widzenia zyskiwała znamiona pełnej legalności. Pomimo iż 6 Brygada nie weszła w skład Zrzeszenia WiN, należy podkreślić, iż cały czas zachowywała silne więzi z poakowskimi strukturami WiN na Podlasiu po obu stronach Bugu - i z czasem, w miarę ich rozpadu, zaczęła na ich bazie budować własne zaplecze organizacyjne.
   Dowódcą 6 Brygady do października 1946 r. pozostawał ppor. Lucjan Minkiewicz „Wiktor", stary partyzant jeszcze z Wileńszczyzny. Funkcję jego zastępcy pełnił od początku ppor. Władysław Łukasiuk „Młot" (awansowany kolejno do stopnia porucznika jesienią 1946 r. i kapitana - 11 XI 1947 r.). Odpowiadając za organizację zaplecza terenowego 6 Brygady, odgrywał on coraz większą rolę w życiu oddziału. Gdy w październiku 1946 r. ppor. „Wiktor" został bezterminowo urlopowany, major „Łupaszka" właśnie „Młotowi" powierzył funkcję dowódcy 6 Brygady Wileńskiej.


6 Brygada Wileńska AK na zbiórce, Podlasie, okolice Mężenina, 20 kwietnia 1946 r.

   W maju 1947 r. „Młotowi" podporządkował się były dowódca oddziału lotnego WiN z powiatu Wysokie Mazowieckie, kpt. Kazimierz Kamieński „Huzar". Choć jego grupa została rozformowana w okresie tzw. amnestii z lutego - kwietnia 1947 r., to jednak on sam, nie wierząc komunistom - nie ujawnił się. Z dawnego składu oddziału pozostało przy nim zaledwie dwóch żołnierzy. Dość szybko jednak zaczęli skupiać się wokół niego dawni partyzanci i konspiratorzy spod znaku AK - WiN, prześladowani przez UB pomimo spełnienia warunków amnestii. Komendant „Młot" po pewnym czasie mianował go swoim zastępcą. Gdy wiosną i latem 1948 r. podstawowe siły 6 Brygady Wileńskiej zostały rozbite w walkach z olbrzymimi obławami UB i KBW, „Młot" z garstką ocalałych partyzantów przeszedł za Bug i połączył się z oddziałem „Huzara". Zimą 1948 na 1949 r. „Huzar" na czele grupy lotnej odskoczył w Wysokomazowieckie, zaś „Młot" z grupą podkomendnych ulokowanych w kilku ziemiankach, bazował w lasach rudzkich, przy czym obaj dowódcy mieli ponownie połączyć się wiosną 1949 r.
   Po tragicznej śmierci „Młota" w dniu 27 VI 1949 r., dowództwo nad całością sił partyzanckich pozostających jeszcze w polu, objął kpt. „Huzar". Zreorganizował on oddział, nadal noszący nazwę 6 Brygady Wileńskiej, rozbudowując go i dzieląc na kilka odrębnie operujących patroli, które spotykały się na wyznaczanych okresowo koncentracjach. Działalność oddziału obejmowała rozległy teren od Ostrowi Mazowieckiej, Wysokiego Mazowieckiego i Łap, po Bielsk Podlaski, Siemiatycze, Białą Podlaską, Łosice i Sokołów Podlaski. Poszczególne patrole otrzymały własne tereny działania. Południowy brzeg Bugu, od Sterdyni po Białą Podlaską, przydzielono por. Józefowi Małczukowi „Brzaskowi". Podlegała mu sieć terenowa, licząca kilkuset ludzi - oraz dowodzony osobiście przez niego patrol partyzancki w sile kilkunastu partyzantów (okresowo dzielony na dwa mniejsze patrole).



Józef Małczuk "Brzask". Zdjecie pośmiertne,
wykonane przez funkcjonariuszy UB."


   Wśród żołnierzy tej jednostki znalazł się też Adam Ratyniec „Lampart", stary partyzant jeszcze z czasów okupacji niemieckiej. Swą służbę w konspiracji zaczynał ponoć jeszcze w Batalionach Chłopskich, skąd trafił w szeregi Armii Krajowej. Z siatki terenowej przeszedł w 1944 r. do partyzantki - do słynnego lotnego oddziału partyzanckiego 34 pułku piechoty AK dowodzonego przez por. Stefana Wyrzykowskiego „Zenona" operującego w pow. Biała Podlaska. W 6 Brygadzie Wileńskiej Adam Ratyniec „Lampart" służył początkowo w 2 szwadronie por. „Bartosza". Jesienią 1949 r. przydzielono go do oddziału por. „Brzaska". „Lampart" uczestniczył w ostatniej walce tego bohaterskiego dowódcy, stoczonej 7 IV 1950 r. pod Toczyskami Podbornymi koło Jabłonny. Zdołał wówczas wyprowadzić część grupy z okrążenia. Po śmierci por. „Brzaska" i likwidacji przez UB kolejnej grupy jego podkomendnych w boju 30 IX 1950 r. w Borychowie pow. Sokołów Podlaski, kpt. „Huzar" zdecydował się ponownie zreorganizować działalność organizacyjną i bojową na lewym brzegu Bugu. Dowództwo nad odtworzonym patrolem 6 Brygady Wileńskiej, któremu przydzielono ten właśnie teren, powierzył st. sierż. Adamowi Ratyńcowi „Lampartowi".

Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski