Polska - Czeczenia i Helena Mniszek

Polska - Czeczenia i Helena Mniszek

   Czeczenia, kraj wielokrotnie mniejszy od Polski, o którym przeciętny Polak nie wie prawie nic. Mały kraj położony w Azji na Kaukazie. Stolica Grozny nad rzeka Suńżą. Teren o wielkiej ilości ropy naftowej odkrytej w końcu XIX w. Początkowo zajęty przez Mongołów, później okupowany przez Iran i Turcję. Ten biedny a zarazem bogaty kraj walczy o swoja niepodległość od 300 lat. Rosja zdobyła Czeczenię dopiero w 1859 r. Pierwotnie kraj chrześcijański. Dopiero w XVII w przyjęto Islam z Dagestanu.
   Natomiast prawie nikt nie wie, że przed rokiem 1918 właścicielem Groznego, szybów naftowych położonych w Czeczenii, jak również części tego kraju, był Polak o nazwisku Adolf Lortsch.
   Historia rodziny Lortschów była bardzo burzliwa. W Polsce znaleźli się po rzezi Hugonotów we Francji. Uciekając przed prześladowaniami osiedlili się w Polsce, Rosji i na Ukrainie. Krótko po nich trafia również do Polski w 1574 r. jeden z autorów tej rzezi, późniejszy król Henryk Walezy. Ojciec Adolfa, Piotr Lortsch, był udziałowcem cukrowni w Kalniku na Ukrainie, w powiecie Lipowieckim. Państwo Lortschowie przenieśli się do majątku Okuniew pod Warszawą, gdzie urodziła się czwórka dzieci, w tym w 1883 r. Adolf, o którym chcę opowiedzieć tę niezwykłą historię.
   Historię młodego Lortscha opisała Helena Mniszek w swojej powieści „Panicz”. W powieści Lortsch nazywa się Ryszard Denhoff. Mniszkównę znamy głównie z „Trędowatej”. Nie pamiętamy, że napisała 23 powieści. Książki Jej były siedmiokrotnie filmowane. (...) Żaden z naszych pisarzy nie miał tylu ekranizacji, co Mniszkówna.
Adolf Lortsch jako 19-latek powrócił ze szkół za granicą do Polski w 1905 r. Osiada w majątku Grodzisk pow. Sokołów Podlaski, który otrzymał w spadku po śmierci ojca. Grodzisk w powieści to Wodzewo. Obok, tj. 2 km od Grodziska, mieszkała w majątku rodziców Sabnie (w powieści Worczyn) Helena Mniszek, wówczas już wdowa Chyżyńska. Tutaj się poznali a całą znajomość mamy opisaną w „Paniczu”. Młody Lortsch nie pozostał w Grodzisku długo. W ciągu 2 lat przehulał majątek z pomocą swojego administratora i zadłużony musiał uciekać z Grodziska przed wierzycielami. Przebywał jakiś czas w majątku swojej siostry Jadwigi Zambrzyckiej w Kupientynie.
   Powieść „Panicz” kończy list z Ukrainy, w którym Denhoff marzy o powrocie na Podlasie do Wodzewa. W liście zapewnia, że pokutuje ciężką pracą i twardym obowiązkiem, dąży do odzyskania zagonu Wodzewskiego. Należy wspomnieć, że w „Paniczu” Irena to Helena Mniszek, Ziula to jej siostra Józefa Moniuszko. Mąż pani Ziuli - powieściowy Rymsza to Lucjan Moniuszko, wieloletni sędzia w Sokołowie Podlaskim. Powieść „Panicz” ukazała się w 1912 r., tj. po wyjeździe Lortscha z Grodziska. Jest powieścią biograficzną, jedynie nazwiska i nazwy miejscowości Mniszkówna zmieniła.
   W Kupientynie Adolf długo nie zabawił. Pojechał do Kijowa i tam pracował w firmie Fowlera produkującej maszyny rolnicze. Zamieszkał w pensjonacie Świderskiego. Tutaj spotkała Adolfa przygoda jego życia, która odmieniła jego status materialny. W tym samym pensjonacie kijowskim mieszkała również Pani Maria Pietrowna Bilik, spolonizowana Rosjanka, wówczas wdowa po baronie Budbergu. Budberg był wysokim oficerem carskim, komendantem żandarmerii rosyjskiej w Warszawie. Maria Bilik zaczytywała się właśnie świeżo wydaną w Kijowie powieścią „Panicz”. Powieść bardzo ją wzruszyła, szczególnie los Denhoffa. Świderski, z którym podzieliła się swoim wzruszeniem niedolą Panicza, zaproponował, czy nie zechciałaby poznać bohatera powieści. Była zaskoczona i oniemiała. Poznali się i na efekt poznania nie trzeba było długo czekać. Pobrali się wkrótce.
   Tutaj należy się wyjaśnienie. Majątek Marii Pietrowny odziedziczony po zmarłym mężu Budbergu to Grozny oraz część Czeczenii, w której znajdują się istniejące do dzisiaj bogate pola naftowe. Maria Pietrowna była starsza od Adolfa, jednakże jak wspomina bratanek Adolfa, „złote kajdanki nie ciążą”. Te złote kajdanki to American Standard Oil, który eksploatował ropę z ziemi Marii i Adolfa Lortschów. Na samego Adolfa przypadało 100 tysięcy rocznej dzierżawy. Stał się więc nagle bardzo bogatym człowiekiem.
Po ślubie wyjechali z żoną do Kisłowodska. W 1913 r. Adolf Lortsch zostaje prezesem Towarzystwa Kaukaskiego. Za uzyskane z dzierżawy pieniądze zaczyna zagospodarowywać turystycznie górskie tereny Kaukazu, tereny zamieszkałe przez Kuraczajów i Czeczenów. To nie przypadek, ale zasługa Lortscha, że Kisłowodsk stał się największym kurortem Rosji, większym od Krymu. Prezydent Rosji Putin (...) spędził urlop zimowy właśnie tam.
   Sielanka nie trwała długo. W końcu 1917 roku Bolszewicy wkraczają do Czeczenii. Lortsch z żoną uciekają przez Turcję do Włoch do Nicei. Amerykanie sądzili, że awantura bolszewicka szybko się skończy, dlatego też Standard Oil wciąż wypłacał Lortschom należne pieniądze za dzierżawione szyby naftowe. Umowę zerwał dopiero po roku.
   Adolf Lortsch pełnił w Nicei funkcję konsula honorowego Rzeczypospolitej Polskiej. Był w dalszym ciągu bogatym człowiekiem. Maria Lortsch zmarła w 1931 r. Po śmierci żony Adolf Lortsch wrócił do Polski. Pędził żywot rentiera, zajmował się również naukowo rolnictwem. Mieszkał w Hotelu Wiedeńskim, który należał do jego siostry Zambrzyckiej z Kupientyna, z którego 25 lat wcześniej uciekał do Kijowa. Tutaj zbieg okoliczności: obecnie w miejscu Hotelu Wiedeńskiego znajduje się restauracja Kaukaska, a Lortsch to przecież były prezes Towarzystwa Kaukaskiego.
   Po wkroczeniu Niemców do Warszawy Lortsch został 3 maja 1940 r. aresztowany. Niemcy oskarżyli Lortscha o współpracę z Anglikami oraz o szpiegostwo. Próby wykupienia z Gestapo przez rodzinę nie dały rezultatu. Lortsch był wielokrotnie przesłuchiwany.
Przewieziony 21 czerwca 1940 r. do lasu Palmiry pod Warszawą i tam wraz z Maciejem Ratajem, Januszem Kusocińskim, Wacławem Niedziałkowskim i innymi znanymi Polakami zostali przez Niemców rozstrzelani. Panicz - Adolf Lortsch spoczywa w Palmirach pod numerem 274m, mogiła XVII, krzyż 59.
   Mniszkówna, wówczas Radomyska, nie wiedziała o śmierci Panicza. Mieszkała wtedy w majątku Kuchary pod Łukowem, z którego wysiedlona przez Niemców wróciła do Sabni na Podlasie.
   Pamiętam, jak opowiadali moi rodzice, że po śmierci Heleny Mniszek włożono do trumny rękopis Jej ostatniej powieści „Słońce”. Miał to być dalszy ciąg „Panicza”. Okazało się jednak, że „Słońce” zachowało się. Zostało wydane przez rodzinę Mniszkówny w 1993 r. i nie jest kontynuacją „Panicza”.
To cała historia Polaka, który przez pięć lat był właścicielem Groznego i Czeczenii. Myślę, że już tylko z tego powodu winniśmy pamiętać o Czeczenii i w miarę możliwości pomagać jej w odzyskaniu niepodległości. Równanie z ziemią Czeczenii przez Rosję jest po prostu zbrodnią.
W Krakowie znajduje się przedstawicielstwo niepodległej Czeczenii. Zadaniem naszego Rządu winno być podniesienie przedstawicielstwa do rangi ambasady i udzielanie wszechstronnej pomocy Czeczenom. Jest to nasz obowiązek, zważywszy naszą własną przeszłość.
   Czytającym należy się wyjaśnienie, skąd mieszkaniec Grodkowa na Śląsku Opolskim zna losy Panicza i Mniszkówny. Otóż w latach 1927-32 ojciec mój Stanisław Szczęśniak dzierżawił młyn będący własnością siostry Heleny Mniszek - Józefy Moniuszko. Tutaj poznał moją Matkę, z którą ożenił się w 1929 r. Wiele materiału uzyskałem od mojej nauczycielki Pani Wiśniewskiej z Suchodoła oraz mojej cioci Zawistowskiej-Wilk z Sabni. Niezwykle pomocną była biografia pt. „Mniszkówna” napisana i wydana w Londynie przez Tomasza Kalitę.
Zbieram materiały o życiu Mniszkówny . Odwiedzam Jej grób znajdujący się w Zembrowie przy kaplicy grobowej Trębickich. Pamiętam, że moi rodzice byli na pogrzebie Mniszkówny w marcu 1943 r. Wśród moich ziomków na Podlasiu Adolf Lortsch wspominany jest jako Panicz, młodzieniec o niezwykłych pomysłach w przebudowie swojego majątku Grodzisk. Najczęściej wspominany jest incydent, gdy Panicz wraz z Heleną Mniszek po powrocie z Warszawy, gdzie brali udział w demonstracji patriotycznej w dniu 5 listopada 1905 r., kazał swojemu fornalowi zawiesić na najwyższej topoli czerwony sztandar. Schodząc z drzewa pracownik obciął wszystkie gałęzie, uniemożliwiając zdjęcie sztandaru. Żandarmi carscy próbowali zestrzelić sztandar. Chętnym do jego zdjęcia proponowali 100 rubli. Nikt się nie zgłosił. Sztandar wisiał do wiosny, aż do zniszczenia przez śnieg i wiatr.
   Podobną historię miał klęcznik, którego nowy właściciel Grodziska nie zwrócił Lortschowi, mimo że była to jedyna rodzinna pamiątka. Mówi się o tym do dzisiaj. Wspomina też o klęczniku Mniszkówna w „Paniczu”. Inne ciekawe wspomnienia: w „Paniczu” występuje hrabina Tulicka z Połowicz, a faktycznie Emilia Trębicka, po mężu hrabina Starzeńska z Kurowic herbu Ślepowron. Właśnie ona wraz z pobliskimi ziemianami była fundatorką kościoła w Okorowie, tj. Zembrowie, gdzie pochowana jest Helena Mniszek wraz z rodziną.
   W „Paniczu” Mniszkówna gani Tulicką, że na klamkach kościoła chciała umieścić swój herb Ślepowron. Herb ten widnieje jedynie na klamkach oraz nad drzwiami kaplicy grobowej Trębickich. Ostatnią właścicielką Kurowic była Zofia Okęcka, żona zmarłego w 1940 r. ministra Okęckiego, naszego ambasadora w Tokio. Zbiory porcelany i sztuki wschodniej przywiezione przez męża z Japonii przekazała po wojnie Muzeum w Płocku, gdzie stanowią dział sztuki wschodu.
   Ostatnim właścicielem Sokołowa Podlaskiego (w Paniczu to Olechowo) był Michał Kleofas Ogiński, również herbu Ślepowron. Uciekając z Polski po powstaniu 1794 r. na Litwie, stłumionym krwawo przez carat, napisał w gospodzie na terenie Niemiec słynnego poloneza „Pożegnanie Ojczyzny”.
   Muszę na koniec wspomnieć, że piewcą Podlasia i Mazowsza był poeta Teofil Lenartowicz, dzisiaj już całkowicie zapomniany. On to właśnie określił trafnie ukochaną krainę Mniszkówny: „Podlasie to laski, piaski i karaski”.
   Dla mnie Podlasie pozostanie na zawsze krajem rodzinnym, do którego zawsze wracam ze wzruszeniem.

Zebrał i napisał: mgr Witold Szczęśniak
Grodków, woj. opolskie


© Witold Szczęśniak - prawa autorskie zastrzeżone




Napisane przez cc_admin dnia luty 03 2006 13:51:26 · 1 komentarz · 5319 czytań · Drukuj

Komentarze

#1 | ald dnia styczeń 03 2009 23:00:27
Swietna historia. Bardzo barwnie i ciekawie napisana. Dam to do pzreczytania mojej znajomej Czeczence uciekinierce z Groznego, ktora mieszka z dwoma synami od kilku lat w Polsce nauczyła sie swietnie jezyka i jest lekarką.

Dodaj komentarz

Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.

Oceny

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony

Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Świetne! Świetne! 100% [3 głosów]
Bardzo dobre Bardzo dobre 0% [Brak oceny]
Dobre Dobre 0% [Brak oceny]
Średnie Średnie 0% [Brak oceny]
Słabe Słabe 0% [Brak oceny]

Polecamy strony:

Żołnierze Wyklęci - Zapomniani Bohaterowie

PORTAL POŚWIĘCONY POLSKIM BOHATEROM, POLSKIEJ HISTORII ORAZ POLSKOŚCI

FUNDACJA PAMIĘTAMY - O DOBRĄ PAMIĘĆ
ŻOŁNIERZY WYKLĘTYCH

Reklamy:

Niezapominajka - Gospodarstwo agroturystyczne - Kozarze 3A

Gospodarstwo Agroturystyczne Bożena i Mateusz Rutkowscy

Sprzedam działkę 4000m2 - 602 117 367

Stal-Trans usługi dźwigowe i transportowe

Ostatnio w galerii:

20
19
18
17
16

Losowo z galerii:

Losowy artykuł:

Z historii walk o niepodległość Polski w rejonie Puszczy Białowieskiej w XIX i XX wieku
   Tereny położone pomiędzy Bugiem i Narwią, jak też i sam masyw leśny największej polskiej puszczy - Puszczy Białowieskiej, na przestrzeni dwóch ostatnich stuleci wielokrotnie stawały się obszarem zmagań orężnych o niepodległość Polski, toczonych zarówno ze wschodnim zaborczym sąsiadem, jak też i z zachodnim agresorem i okupantem. Pokolenia naszych przodków przelewały tu krew w bojach z rosyjskimi - carskimi wojskami, z najeźdźcą bolszewickim oraz z wrogiem nadciąga­jącym z zachodu.
Kategoria: Danuta Siedzikówna - sanitariuszka "Inka" z 5 Brygady Wileńskiej AK



IX Zjazd Absolwentów 2014

Nasze strony:

Motor Skansen Ciechanowiec

Niezapominajka-Gospodarstwo Agroturystyczne

FHU Daniel Wyszyński - Ciechanowiec

Kwatera nad Bugiem

CHARON Całodobowy Zakład Pogrzebowy

Ex Dystans 532 545 407

... i czasopisma:

blogmedia24.pl

niepoprawni.pl

blogpress.pl

naszeblogi.pl

Republika Blogerów

Portal Informacyjny KMN | Niezależne informacje z Polski i Świata

Nasz Dziennik

Gazeta Polska

Niezależna.pl - strefa wolnego słowa

Niezależna Gazeta Polska - Nowe Państwo

stefczyk.info

Codziennie ważne informacje ze świata polityki

Tygodnik Do Rzeczy

Telewizja Republika

Polska Niepodległa

Stanisław Michalkiewicz

Ks. Tadeusz Isakowicz - Zaleski

Fronda.pl - portal poświęcony

Łysiakmania

www.piotrskarga.pl

Hej-kto-Polak! Bibuła Multimedialna

Bibuła - pismo niezależne

Najwyższy Czas!

Burzowe info:

aktualne ostrzeżenia o zagrożeniach dla Polski

Mapa burzowa Polski

Linki z Ciechanowca:

Miejski Portal Internetowy

Parafia p.w. Trójcy Przenajświętszej

Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka

ZSOiZ

Internat ZSOiZ

Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II

Szkoła Podstawowa im. Mikołaja Kopernika

ciechanowiec.media.pl

Młyn Ciechanowiec - tradycyjna polska mąka

Koło Wędkarskie nr 87 JAZGARZ w Ciechanowcu

Regionalne:

Katolickie Radio Podlasie

Wrota Podlasia

Gazeta Współczesna

Kurier Poranny

Kontakty - Tygodnik Regionalny

Głos Siemiatycz

Nr 1 w powiecie wysokomazowieckim

Powiatowy Urząd Pracy w Wysokiem Mazowieckiem

Mendom STOP!

MENDOM STOP!

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Radio Wnet

Żołnierze Wyklęci - zapomniani bohaterowie

Musimy się na nowo policzyć - Anna Walentynowicz

Instytut Pamięci Narodowej

Muzeum Powstania Warszawskiego





Poland - Polska

Honor y Oyczyzna

Narodowe Siły Zbrojne

Przegląd Narodowy e-kolekcja

Niezłomni - niepoprawna politycznie historia Polski

kresy24.pl

Polsko-Polonijna Gazeta Internetowa

Stowarzyszenie Wspólnota Polska

O obrazach i słowach. Kontekst decyduje o znaczeniu fotografii.

Znajomi:



Dietetyk Online

Domenomania.pl - profesjonalne usługi internetowe

Podziwiani:



Włącz radio retro:

Przydatne:

Otwarte zasoby edukacyjne AGH w Krakowie

Legalnie. Libre Office.


Ciechanowiec OnLine 2006 - 2017
...
Prawa autorskie należą do autorów i/lub redakcji portalu ciechanowiec.info.
Przedruk, reprodukcja, powielanie na potrzeby komercyjne
bez zgody właściciela praw autorskich są zabronione.
...
Redakcja ciechanowiec.info nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam, wpisów użytkowników w shoutbox, komentarzy na forum, pod newsami, artykułami, zdjęciami, wpisami na facebook i innych portalach społecznościowych.
Powered by PHP-Fusion copyright © 2002 - 2017 by Nick Jones.
Released as free software without warranties under GNU Affero GPL v3.
Wygenerowano w sekund: 0.08 | 15,265,529 Unikalnych wizyt | jQ Blog